Bir denetim sözleşmesini kabul etmeden önce, denetlenen şirketin finansal tablolarını oluştururken kabul edilebilir bir finansal raporlama çerçevesi kullandığından emin olmalıyız. 📚 Bu çerçeve, finansal bilgilerin nasıl hazırlanacağını, sunulacağını ve açıklanacağını belirleyen kurallar bütünüdür. Kısaca, denetim yaparken kullandığımız ölçme-değerlendirme kıstaslarıdır. Eğer bu kıstaslar, finansal tabloların tutarlı ve makul bir şekilde denetlenmesini sağlamıyorsa, denetim görevini üstlenmemizin bir anlamı kalmaz. Mesela, Türkiye'de genellikle Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) kullanılır. Denetçi, bu standartların şirketin tabloları için uygun olup olmadığını kontrol eder. 🧐
🎬 Senaryo: Bir restoran zincirinin denetimi için anlaştınız. Firmanın muhasebecisi, "Bizim yöneticimiz, maliyetleri daha düşük göstermek için sadece nakit giderleri kaydediyor, kredi kartı ödemelerini sonraki ayın sonuna atıyor." diyor. Bu durumda, kullanılan finansal raporlama kıstasları geçerli finansal çerçeveye (örneğin TFRS'ye) uymuyor. Siz de hemen müdahale ederek, "Bu yöntem uygun değil, tabloları doğru bir finansal raporlama çerçevesine göre düzenlemelisiniz. Aksi takdirde, denetim yapamam." dersiniz. ⛔️
Eğer bir işletme, finansal tablolarını kabul edilebilir bir çerçeveye göre hazırlamıyorsa, denetçi olarak sizin de bu tabloları denetlemek için uygun bir kıstasınız olmaz. 🤷♀️ Yani, futbol maçında kurallar olmadan hakemlik yapmak gibi bir şeydir bu. Şirketin finansal durumunu doğru ve dürüst bir şekilde değerlendiremezsiniz. Bu nedenle, denetim sözleşmesini imzalamadan önce bu durumun çözülmesi gerekir. Standartlara göre, biz denetçiler çoğu zaman, "geçerli finansal raporlama çerçevesinin kabul edilebilir olduğunu" varsayabiliriz, ancak bu her zaman geçerli değildir. Şüphe duyduğumuzda, teyit etmeliyiz. ✅
Bir finansal raporlama çerçevesinin kabul edilebilir olup olmadığını belirlerken, denetçi olarak bazı önemli faktörleri göz önünde bulundurmalısınız. 🕵️♀️ Bunlar, tabloların hangi amaçla hazırlandığına ve hangi standartlara uygun olması gerektiğine dair ipuçları verir:
🎬 Senaryo: Bir kamu kurumunun denetimi için görevlendirildiniz. Kamu kurumlarının uyması gereken finansal raporlama standartları, özel şirketlerden farklıdır. Bu durumda, denetim için Kamu İktisadi Teşebbüsleri Muhasebe Standartları gibi o kuruma özel geçerli olan çerçeveyi esas alırsınız. Bu çerçeve, kamu sektörünün kendine özgü yapısı gereği kabul edilebilir bir kıstas sunar. ✅
Finansal tablolar, genellikle iki kategoriye ayrılır: genel amaçlı ve özel amaçlı. Genel amaçlı tablolar, birçok farklı kullanıcının (yatırımcılar, kreditörler, çalışanlar vb.) ortak bilgi ihtiyaçlarını karşılamak için hazırlanır. 👩💼👨💻 Özel amaçlı tablolar ise, sadece belirli bir kullanıcı veya kullanıcı grubu (örneğin, bir bankanın kredi departmanı) için tasarlanmıştır. Her iki durumda da, kullanılan çerçevenin hedef kullanıcıların ihtiyaçlarına uygun olması çok önemlidir. Özel amaçlı tabloların kabul edilebilirliği daha özel standartlar (BDS 800) kapsamında değerlendirilir. 📄
Peki ya sözleşmeyi imzaladıktan sonra, kullanılan finansal raporlama çerçevesinin aslında kabul edilebilir olmadığını fark ederseniz? 😱 Burada iki farklı senaryo ortaya çıkar:
🎬 Senaryo: Bir şirketin denetimi sırasında, yönetimin yurtdışı bir standartı (örneğin US GAAP) kullandığını, ancak Türkiye'de faaliyet gösterdikleri için TFRS'ye uygun olmaları gerektiğini fark ettiniz. Eğer bu zorunlu bir durum değilse, yönetime TFRS'ye geçmelerini önerirsiniz. Kabul ederlerse, sözleşmeyi yenilersiniz. Reddedilirse, "üzgünüm ama bu şartlar altında denetimi tamamlayamam" diyerek sözleşmeyi feshedebilirsiniz. 🤝➡️💔