Merhaba! Öncelikle, TMS 2 Stoklar Standardının aslında günlük hayatta gördüğümüz birçok şeye uygulandığını bilmeliyiz. Bu standart, bir işletmenin satmak için elinde tuttuğu, üretim sürecinde olan ya da hizmet sunumunda kullanılacak her türlü hammadde, malzeme, mamul veya yarı mamul gibi kalemleri kapsar. Kısacası, bir işletmenin kazanç elde etmek amacıyla sahip olduğu tüm bu varlıklar, TMS 2'nin merceği altındadır. 🔎
Hayal edin, bir mobilya atölyeniz var. Atölyenin deposunda duran keresteler, henüz bitmemiş ama üzerinde çalıştığınız yarım koltuk iskeletleri ve satışa hazır, paketlenmiş masalar. İşte bu üç kalem de TMS 2'nin kapsamına girer. Keresteler hammadde, koltuk iskeletleri yarı mamul, masalar ise mamuldür. Bu stokların maliyeti, değer düşüklüğü ve raporlanması TMS 2'ye göre yapılır.
Standardın genel kapsamını anladığımıza göre, şimdi de TMS 2'nin "Ben bunlarla ilgilenmiyorum." dediği özel durumları inceleyelim. 🤔 Aslında mantıklı, çünkü bu kalemlerin kendi özel standartları var. İşte TMS 2 kapsamına girmeyen üç ana kategori:
Finansal Araçlar: Hisse senetleri, tahviller ve diğer finansal varlıklar TMS 2'nin konusu değildir. Bunlar için TFRS 9 Finansal Araçlar standardı kullanılır.
Tarımsal Faaliyetler ve Canlı Varlıklar: İşletmenin sahip olduğu canlı hayvanlar (sığır, koyun gibi) veya hasat edilmiş tarım ürünleri (buğday, mısır gibi) TMS 2'nin kapsamı dışındadır. Bu varlıklar, TMS 41 Tarımsal Faaliyetler standardı ile muhasebeleştirilir. 🍎🐄
Büyük bir çiftliğiniz var. Tarlanızda yetiştirdiğiniz buğdayları hasat ettiniz. Buğdaylar stok sayılır, değil mi? Evet ama muhasebesi TMS 2'ye göre değil, TMS 41'e göre yapılır. Aynı şekilde, çiftlikteki ineklerinizden elde ettiğiniz sütler de bu kapsamda değerlendirilir. Peki, ineklerin kendisi? Onlar da canlı varlık olduğu için yine TMS 41'e tabi. Yani bir çiftlikte, tarladaki ürünler ve hayvanlar için farklı, belki de satmak için aldığınız traktör lastiği için farklı bir muhasebe standardı uygulanır. İlginç! 🤯
TMS 2'nin en ilginç ayrımlarından biri de burası. Standart, bazı özel sektörlerdeki stokların "ölçüm" kısmına karışmıyor. Yani, bu stokların değerlemesi için kendi yöntemlerini (net gerçekleşebilir değer) kullanmalarına izin veriyor. Bu durum, genellikle piyasa fiyatının çok net olduğu ve ürünün satışının neredeyse kesin olduğu durumlarda geçerlidir. 💎🌾
Kimler için geçerli? Madencilik, tarım ve ormancılık gibi sektörlerde üretim yapanlar.
Neden farklı? Bu sektörlerdeki ürünlerin fiyatları, borsada veya uluslararası piyasalarda anlık olarak belirlenir. Yani, ürünün değeri, maliyetinden çok piyasa fiyatına bağlıdır. Bu yüzden de satış maliyetleri düşüldükten sonra kalan net gerçekleşebilir değer üzerinden ölçülürler. Değerdeki bu değişimler de direkt olarak kâr veya zarara yansıtılır. Bu sayede, işletmenin finansal durumu piyasa gerçeklerine daha uygun bir şekilde gösterilir. 📈
Bir altın madeni şirketisiniz ve yeni çıkardığınız altının tonlarca stoğu var. Altının maliyeti, çıkarmak için harcadığınız paralar (işçi, ekipman vb.) olabilir. Ama altının piyasa fiyatı her gün, hatta her saat değişiyor. İşte bu noktada TMS 2'nin "maliyet" kuralı uygulanmaz. Elinizdeki altın stoku, piyasadaki güncel fiyat üzerinden değerlenir ve eğer fiyatta bir artış olursa, bu artış direkt olarak o dönemin gelir tablosuna yansıtılır. Çünkü altının satış riski neredeyse yok gibidir; her zaman alıcısı bulunur. 💰
Son olarak, emtia alım satımına aracılık eden firmalar var. Bunlar, fiyat dalgalanmalarından veya aracılık kazancından kâr elde etmek amacıyla ürünleri alıp satan firmalardır. Yani, malları uzun süre ellerinde tutma niyetleri yoktur; amaçları al-sat yaparak kısa sürede para kazanmaktır. 🤝
Neden farklı? Bu firmalar için de, yine piyasa fiyatı çok önemlidir. Dolayısıyla, ellerindeki emtialar (petrol, kahve, metal vb.) satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değerleri üzerinden ölçülür. Bu değerdeki değişimler yine direkt olarak kâr veya zarara yansıtılır. Bu firmaların stokları için TMS 2'nin sadece ölçüm hükümleri uygulanmaz; geri kalan kapsam ve diğer kurallar (örneğin stok tanımı) geçerlidir. ☕
Bir petrol tüccarı olduğunuzu düşünün. Bir gemi dolusu petrol aldınız ve petrol fiyatlarının artacağını tahmin ediyorsunuz. Amacınız bu petrolü bir istasyona satmak değil, fiyatı yükselince başka bir tüccara satıp aradaki farkı cebe indirmek. Bu durumda, elinizdeki petrol stoğu, TMS 2'deki maliyet kuralıyla değil, piyasa fiyatına göre değerlenir. Bugün petrolün varil fiyatı 70 dolardan 75 dolara çıktıysa, bu 5 dolarlık artış anında gelir tablonuza kâr olarak yazılır. İşte bu yüzden bu firmalar için özel bir kural mevcut. 🚀